This article has been translated from English to Tagalog.
Kung bago ka sa crypto, para makapagsimula ka ng tama sa iyong trading journey, mahalaga na matutunan at ma-internalize ang ilang mahalagang prinsipyo ng trading.
Marahil may isang gazillion na prinsipyo at "rules" na kailangan malaman para magtagumpay sa trading, bawat isa ay may sariling nuances, pero dahil ito ay aral para sa mga beginners, tututok ako sa tingin kong top 4:
- Alamin ang market na ine-trade mo.
- Ang mga market ay dynamic at hindi nagte-trade sa isang vacuum.
- Risk management ang pundasyon para sa matagumpay na trading.
- Ang psychology ay makakaapekto sa iyong trading performance.
Isa na itong encyclopedia ng mga impormasyon para sa bawat prinsipyo, pero dahil ito ay beginner's guide sa trading, magpipigil ako at magbibigay lang ng high-level overview ng bawat isa.
Tara, tackle natin ang bawat isa…
1. Alamin ang market na ine-trade mo.
Parang ang hirap sabihin dahil obvious na common sense ito, pero sige, sasabihin ko:
Alamin lahat tungkol sa asset na ipupusta mo ang pinaghirapan mong pera.
Paniwalaan mo man o hindi, may mga tao diyan na itataya ang lahat ng ipon nila sa isang meme stock o coin nang walang kahit anong research. As in NONE. ZERO. ZILCH.
Gagawin nila ito dahil nakita nila ito na pinupuri sa social media, o kaya sabi ng pinsan nila na nasa crypto na ng solid na tatlong buwan na ito ay magiging malaking bagay.
Parang obvious, di ba? Pero huwag ka magpapaniwala basta-basta sa pinsan mo o kahit sino sa social media. Ang bulag na pagsunod sa iba ay nangangahulugan na wala kang alam tungkol sa asset, paano ito gumagana, at paano ito nagpe-perform sa iba't ibang kondisyon ng market.
Ibig sabihin din nito na wala kang ideya kung paano i-proseso ang bagong impormasyon tungkol sa asset na iyon o kung magbago ang kondisyon ng market, na malamang ay magdudulot ng masasamang desisyon kapag nagma-manage ka ng risk.
At bukod pa doon, ang bulag na pagsunod sa iba ay nagbubukas ng iba't ibang panganib. Paano kung ang analyst/influencer/pinsan na iyon ay hindi magbigay ng follow-up sa kanilang trade recommendation o bigla na lang mawala?
O mas malala pa, magbigay ng maling impormasyon para makinabang sila sa kanilang posisyon sa isang paraan.
Yan ang dahilan kung bakit ang pinakaunang hakbang sa trading o investing ay ang DYOR o "Do Your Own Research!"
Baka iniisip nyo ngayon, “Pero ang hirap magbasa! Ang tagal! Sanay na ako sa TikTok na 15 seconds lang! Gusto ko lang mag-trade!”
Aba, totoo naman, mahirap magbasa! At matagal!
Pero DYOR ay ang tunay na diwa ng trading! NOBODY ang responsable sa trades mo kundi IKAW!
Kaya bawasan ang reklamo at dagdagan ang pagre-research.
Applicable ang DYOR sa lahat ng investments pero sa crypto, mas importante ito dahil sa kakulangan ng government regulation at proteksyon ng investor sa digital assets sa kasalukuyan.
Habang ang crypto ay nakikita ng marami bilang ang kinabukasan ng finance, ngayon….crypto ay ang digital Wild West!
Para mabawasan ang sobrang panganib (at shady) na aspeto ng crypto market, siguraduhin na ang anumang digital assets na balak mong hawakan ng pangmatagalan ay may kilala at documented na founding team, may kasaysayan ng pagtupad sa development milestones, at kung na-audit ng isang pinagkakatiwalaang third-party ang code sa likod ng kanilang proyekto.
Pero tandaan, ang pag-check off sa mga ito ay hindi nangangahulugang protektado na ang proyekto laban sa mga atake o pagbabago sa regulasyon.
Mainam na limitahan ang iyong exposure sa bawat token sa isang maliit na porsyento ng iyong portfolio, isang ideya na tatalakayin ko pa mamaya kapag tinatalakay ang risk management.
2. Ang mga market ay dynamic at hindi nagte-trade sa isang vacuum.
Kaya nagawa mo na ang research sa isang crypto project at handa ka nang bumili o magbenta ng target coin o token. Napakataas ng iyong kumpiyansa na matapos ang trabaho, sobrang excited ka sa iyong trade idea na hindi ka makatulog.
Kahit na gitna na ng gabi, gusto mo na talagang mag-trade ngayon!!
Whoooooooaaa! Kalma lang muna kasi may kaunting research pa na kailangan gawin bago sumabak sa trade.
Isa sa pinakamalaking aral na madalas natutunan ng mga traders sa karanasan, at hindi gaanong binibigyang-diin sa mga beginners, ay kung paano ang mga exogenous factors ay madalas na may malakas na impluwensya sa price action ng isang asset kahit na tila hindi ito kaugnay at/o walang kinalaman sa crypto.
Sa madaling salita, sa maraming sitwasyon sa hinaharap, makikita mo ang presyo ng crypto na gumagalaw kasabay ng mas malawak na mga tema ng market o apektado ng di-inaasahang mga kaganapan sa labas ng partikular na crypto na sinusubaybayan mo.
Halimbawa, kung ano ang nangyayari sa stock market ay maaaring makaapekto sa price action sa crypto market.
Ang pinaka-karaniwang halimbawa ng phenomenon na ito ay ang behavior na dulot ng risk sentiment.
Risk-on vs. Risk-Off
Ang risk sentiment ay isang konsepto kung saan ang mga financial assets ay karaniwang nahuhulog sa isa sa dalawang pangunahing kategorya: isang “risk-on” o isang “risk-off” asset.
Ang kasalukuyang araw na malawak na risk sentiment ay maaaring malakas na maimpluwensyahan ang short-term price direction ng asset.
“Risk-on” assets ang mga ito na karaniwang umaakit ng mga mamimili kapag ang malawak na market sentiment ay positibo. Ang mga klase ng asset na karaniwang nahuhulog sa kategoryang ito ay equities, commodities, at crypto.
“Risk-off” assets ang mga ito na nagtataglay upang makaakit ng mga mamimili kapag ang malawak na market ay negatibo, o puno ng takot. Ang mga klase ng asset na nahuhulog sa kategoryang ito ay karaniwang bonds, gold, at “safe haven” currencies tulad ng U.S. dollar o Japanese yen.
Siyempre, ito ay isang napaka-generalized na kahulugan ng parehong kategorya, at ang mga assets na nahuhulog sa bawat isa ay minsang nagbabago depende sa mga pangunahing tema at drivers ng market. Pero mas madalas kaysa hindi, ang behavior ng isang asset ay kadalasang sumusunod sa dinamikong ito, maliban kung ang sariling balita nito ay bumabato ng ilaw sa mga pangunahing headlines ng araw at sentiment.
Isa sa mga pinaka-tanyag na halimbawa sa kamakailang kasaysayan ay ang behavior ng market sa pagsisimula ng COVID-19 pandemic sa unang quarter ng 2020.
Habang nasasaksihan ng mundo ang di-makontrol na pagkalat ng COVID-19, at ang mga hakbang ng mga gobyerno upang subukan at pigilan ang pandemya, nagsimula ang mga traders na i-price in ang mga inaasahan ng isang total global economic shutdown.
Ang karamihan ng pangunahing klase ng asset ay matindi ang pagbagsak sa loob ng isang buwan, anuman ang aktwal na fundamentals.
Noong Marso 2020, na walang partikular na headlines mula sa crypto space, ang bitcoin (BTC) ay bumagsak ng higit sa 60% mula sa itaas ng $10,000 pababa sa ibaba ng $4,000, habang ang ether (ETH) ay bumagsak ng halos 70% mula sa halos $290 pababa sa $90.
At hindi nagtagal bago natin nakita ang kabilang panig ng risk behavior spectrum habang ang mga market participants ay naging bullish sa risk-on assets matapos ang sunud-sunod na mga hakbang na suporta na sinimulan ng mga gobyerno at central banks simula Abril 2020.
Ang interest rates ay pinutol ng central banks sa halos zero sa karamihan ng mga bansa, at ang mga gobyerno ay binaha ang sistema ng liquidity at stimulus.
Pinagsama sa kalaunan ng economic reopenings at mga bagong bakuna, ang mga mamimili ay bumalik sa risk assets, na nagpasimula ng isa sa pinakamalaking pag-akyat ng financial market na nakita kailanman, kabilang ang simula ng pag-akyat ng bitcoin sa halos $69,000 noong 2021.
Pero may nagbago ba sa kakayahan ng Bitcoin network na ligtas na iproseso ang mga transaksyon o kakayahan ng Ethereum na i-execute ang mga smart contracts? Nope. Halos lahat ng risk sentiment driver sa mga buwang iyon ay labas sa crypto fundamentals.
Kaya tulad ng nakikita mo, bukod sa pagkakaroon ng pananaw sa iyong target na crypto asset, kailangan mo ring magkaroon ng pananaw sa mundo at subaybayan ang malawak na risk sentiment. Sa kabutihang palad, hindi ito nangangailangan ng advanced degree sa economics o finance.
Maaari mong paunlarin ang kasanayang ito o pag-unawa sa pamamagitan ng pag-aaral ng global macroeconomic concepts sa aming School of Pipsology, at sa pamamagitan ng iyong pang-araw-araw na market observation practice. Babanggitin ko pa ang tungkol sa gawaing iyon sa aming proseso ng framework discussion mamaya.
3. Risk management ang pundasyon para sa matagumpay na trading.
Sa ngayon, natutunan mo na ang pangangailangan na DYOR token/project fundamentals, at alam mo ring dapat kang maging alerto sa mga pangkalahatang kondisyon ng financial market.
Siguro naisip mo na rin na kahit na gumawa ka ng maraming trabaho para lumikha ng high conviction trade idea, ang market ay maaaring pumaling o maging laban sa iyo nang napakabilis para sa mga kadahilanan na hindi inaasahan at/o na hindi mo makontrol.
Dito papasok, arguably, ang pinaka-mahalagang kasanayan para sa mga traders na ma-master: risk at trade management.
Hayaan mong maging partikular: Ang risk at trade management skills ay kasinghalaga, kung hindi man mas mahalaga kaysa sa market analysis skills, trade selection, at pagtaya sa tamang direksyon.
Ang risk management ay ang proseso ng pagtukoy, pagsusuri, at paggawa ng aksyon upang mabawasan ang kawalang-katiyakan at pagkawala hangga't maaari.
Ang pagpapangalaga sa kapital ay dapat na ang unang priyoridad ng matagumpay na speculation sa market. At upang mapangalagaan ang kapital, kailangan mong maayos na i-manage ang risk!
Walang risk management, hindi ka magtatagal bilang isang trader.
Ang pangunahing bagay na dapat maunawaan, sa sandaling muli, ay na maliban kung kaya mong makita ang hinaharap, walang trade o investment ang maaring maging tunay na risk-free. Mayroon talagang mga trades na talo at bahagi iyon ng laro.
Pero kung ilalagay mo ang trabaho, maaari mong makabuluhang mabawasan ang iyong paunang panganib, o sa pinakakaunti, maaari mong limitahan ang iyong panganib sapat upang makagawa ka ng makatuwirang desisyon kung tamaan ka ng market ng isang bagay na hindi inaasahan. Babanggitin ko pa iyon kapag tinalakay ko ang trading psychology mamaya.
At sa kabutihang palad, kung makabuo ka ng solidong trade management skills (pag-aayos ng trade para mabawasan o mapalaki ang exposure), maaari kang lumikha ng mga trade scenario na hindi lamang limitahan ang iyong panganib sa malapit sa zero, kundi pati na rin lumikha ng mga scenario kung saan ang potensyal na gantimpala ay mas malaki kaysa sa iyong panganib.
Ito ang dahilan kung bakit ang pinakamahusay na mga traders sa mundo ay hindi kailangang kumita mula sa bawat trade upang bumuo ng yaman sa paglipas ng panahon. Ang pinakamahusay na mga traders ay may tendensiyang putulin ang kanilang mga talo nang mabilis, mag-alis ng ilang kita, at/o hayaang magpatuloy ang kanilang mga panalo kapag ito ay may katuturan!
Sa ilang mga kaso, maaari pa silang magkaroon ng higit pang talong trades kaysa sa mga panalo, at gayunpaman, maging netong kumikita.
Halimbawa, sabihin natin na kumuha ka ng 10 trades na may $100 max risk sa bawat isa, na may max na potensyal na 3:1 return-on-risk.
Kung ikaw ay manalo ng 4 na trades na may 3:1 potensyal na return-to-risk ratio (RRR) at mawala ang 6 na trades para sa isang max loss ng $100 sa bawat isa (para sa 40% win percentage), ikaw pa rin ay magiging net winner na may 20% return sa lahat ng iyong trades (o isang portfolio na nagkakahalaga ng $1200).
Ngayon, isipin ang volatility ng crypto assets kung saan ang mga market ay kilala sa pag-rally ng 100% – 500% o higit pa sa isang maikling panahon!
Siyempre, dokumentado nang mabuti na ang 60% – 90% drops ay isang NORMAL na bahagi ng kasaysayan ng crypto (kasama ang ilang 100% na pagkalugi), na nagdadala sa atin pabalik kung bakit ang risk management ay mas mahalagang kasanayan kapag kumuha ng exposure sa crypto assets. Ang crypto price action ay SOBRANG VOLATILE!
Kaya kung mawawalan ka ng 90% ng iyong pera, huwag magalit sa iyong computer. Hindi ito ang may kasalanan sa iyong masamang risk management.
Ang susi para sa bawat baguhan ay ang protektahan ang kapital at mabuhay hanggang sa maging mas bihasa ka sa iyong bagong natagpuang kasanayan. Ang mahusay na trade at risk management skills ay maaaring panatilihin kang nasa laro kahit na wala ka sa laro dahil sa masamang pagsusuri ng market at masamang pagpili ng trade idea.
Muli, ito ay isang pagpapakilala pa lamang sa mundo ng trading, kaya tatapusin ko na ang aming talakayan sa risk at trade management dito.
Ngunit kapag handa ka na, maaari mong pag-aralan nang mas malalim sa pamamagitan ng pagbabasa ng aming mga aral tungkol sa risk management sa aming School of Pipsology. Ang mga konseptong itinuturo doon ay angkop sa LAHAT ng mga merkado, kabilang ang crypto, at hindi lang forex.
4. Ang psychology ay makakaapekto sa iyong trading performance.
Ang ikaapat na prinsipyo na dapat maunawaan at ma-internalize tungkol sa pagsali sa mundong ito ng trading ay ang iyong psychological state ay masusubukan, at ang iyong kakayahan na kontrolin ang iyong emosyon ay malaki ang magiging impluwensya sa iyong pagganap bilang isang trader.
Halatang-halata, kapag may elemento ng panganib sa iyong ginagawa, magkakaroon ng ilang antas ng pagkabalisa o takot sa pagkawala, na maaaring lumaki nang eksponensyal habang nagaganap ang mga pagkalugi.
Totoo ito kapag nakikibahagi sa mga merkado, isang bagay na natutunan ng bawat baguhan kahit na may maliit na halaga ng kapital na nasa panganib.
Takot ay maaaring humantong sa hindi makatwirang mga desisyon tulad ng pagtatapon ng solidong trade idea nang hindi binibigyan ito ng oras na bumuo, o doblehin ang risk para subukang bawiin ang mga pagkalugi. Sa puntong ito, halos sugal ka na lang.
Sa kabilang dulo ng psychological spectrum, ang pagiging nasa gitna ng isang trade na may napakalaking reward potential o talagang pag-realize ng isang outsized reward ay maaari ring humantong sa posibleng mapanganib na sobrang kumpiyansa.
Tulad ng pagiging sobrang takot, ang sobrang kumpiyansa pagkatapos ng malaking panalo ay maaaring humantong sa mga negatibong pagbabago sa isa's analysis o risk management processes.
Isang karaniwang halimbawa ng sitwasyong ito ay kapag nag-leverage up ka ng position at/o hindi inaalintana ang planong stop loss. Ang mga senaryong ito ay maaaring magresulta sa iyo na ibalik ang isang tonelada ng iyong unrealized profits, o mas masahol pa, magpasabog ng account sa zero kapag ang market ay biglang U-turns at labis na magpunta laban sa iyo.
Ito ang dahilan kung bakit ang unang tatlong prinsipyo na nabanggit kanina ay napakahalaga.
Kung lubos mong nauunawaan ang crypto asset at ang malawak na kondisyon ng market na iyong ine-trade, napagtanto na ang mga merkado ay maaaring sorpresahin ka sa anumang oras, at mayroon kang solidong risk management plan para sa iba't ibang potensyal na senaryo, lubos mong binabawasan ang posibilidad na hayaang ang iyong emosyon ang magdala sa iyo sa mga masamang (at posibleng mapaminsalang) trading decisions.
Ito ay isang napaka-komplikadong paksa na saklawin sa ilang talata, ngunit kung may isa mang bagay na dapat tandaan bago ka magsimula sa iyong paglalakbay ito ay ito:
Kahit na sa pinakamahusay na mga senaryo kung saan mayroon kang mahusay na trading strategy at isang kanais-nais na kapaligiran ng market na humahantong sa malaking kita, ang hindi pagkontrol sa iyong emosyon ay makakasama sa iyong pangmatagalang pagganap.
Kaya, gawin ang iyong takdang-aralin, limitahan ang iyong panganib sa bawat trade, at huwag masyadong nakadikit sa anumang trade idea. Sa karanasan AT pagsasanay, malamang na magagawa mong kontrolin ang iyong emosyon.