Ano ang Bitcoin Wallet?

Para makapagpadala o makatanggap ng bitcoins, kailangan mong gumamit ng Bitcoin "wallet".

Pero di tulad ng wallet sa totoong buhay na talagang naglalaman ng pera (at debit at credit cards), ang Bitcoin wallet ay HINDI talaga "nagtatago" ng mga bitcoins mo.

Sa halip, ang Bitcoin wallet ay isang hardware device o software program na nakikipag-interact sa blockchain ng Bitcoin sa pamamagitan ng pagbibigay ng kinakailangang impormasyon para makabuo ng Bitcoin transactions.

Ang isa sa mga impormasyong ito ay tinatawag na "wallet address" o simpleng "address".

Maaaring ilarawan ang Bitcoin transactions bilang ang paglipat ng bitcoins mula sa isang address patungo sa ibang address.

Halimbawa, sabihin natin na gusto ni Kim na magpadala ng bitcoins kay Kylie. Pareho silang magkakaroon ng Bitcoin wallet na magge-generate ng "address" para sa kanila.

Ibibigay ni Kim ang Bitcoin address ni Kylie, at pagkatapos ay hihilingin ng kanyang wallet na i-authorize ang transaction.

At presto! Ang bitcoins ay "lilipat" mula sa address ni Kim patungo sa address ni Kylie at ang "paggalaw" na ito ay maitatala sa blockchain ng Bitcoin.

Mukhang simple pero marami pang nangyayari sa likod ng eksena.

Sa lesson na ito, matututo tayo kung ano ba talaga ang isang crypto wallet. Pag-uusapan ko ang tungkol sa Bitcoin wallet, pero lahat ng crypto wallets ay gumagana sa halos parehong paraan.

Ano ang isang Bitcoin wallet?

Ang Bitcoin wallets ay ibang-iba sa pisikal na wallets. Sa halip na mag-imbak ng pera, ang Bitcoin wallets ay nag-iimbak ng tinatawag na "keys".

At isa sa mga keys na iyon na kilala bilang isang "private key" ang nagbibigay-daan sa iyo na ipadala ("ilipat") ang iyong mga bitcoins sa ibang address.

Habang nagsisimula kang gumamit ng bitcoin at iba pang cryptocurrencies, mahalagang malaman kung paano gumagana ang wallets.

Kapag nakikisalamuha sa crypto wallets, makakahanap ka ng mga termino tulad ng "private key", "public key", "address", at "seed phrase".

Madali kang kikiligin malaman na ang wallet software ay madalas sinusubukan na protektahan ka mula sa pangangailangang unawain kung ano ang mga terminong ito at kung paano sila gumagana. Pero ang batayang pag-unawa sa mga pangunahing konsepto sa likod ng crypto wallets ay makakatulong para maiwasang magkamali na maaaring magdulot sa iyo ng pagkalugi.

Ano ba talaga ang lahat ng wallet lingo na ito at paano nagkakasalubong-sama ang lahat ng ito.

Ano ang isang private key, public key, at address?

Para makapadala at makatanggap ng pera online, kadalasan ay kailangan mo ng "account number" at "password".

Sa mundo ng Bitcoin, ito ay tinatawag na "public key" at isang "private key".

Gumagamit ang Bitcoin ng "two-key system" kung saan ang public key ang nagbibigay-daan para MAKATANGGAP ng bitcoins, habang ang private key ang kailangan para MAPADALA ang bitcoins.

Ang dalawang keys ay magkakaugnay sa matematika.

Ang "private key" ay isang natatanging lihim na numero na ikaw lang ang nakakaalam.

Ito ay ginagamit para "lagdaan" ang mga transactions. Ang mga "digital signatures" na ito ay kinakailangan upang makapagpadala ng bitcoin. (Higit pa sa "digital signatures" sa susunod na lesson.)

Ang "public key" ay isang napakahabang numero kaya't isang pinaikling bersyon ng public key ang ginagamit sa halip para mas madaling basahin.

Ang "compressed format" o pinaikling bersyon ng public key ay tinatawag na address.

Ang isang "Bitcoin address", o simpleng "address", ay isang string ng 26-35 alphanumeric characters, nagsisimula sa numero 1 o 3 o "bc".

Hetong halimbawa ng isang address:

1AYJ2fXPABrS7RXqH2dfcAMwHAXk5Nrtoc

Maaari rin itong ipakita bilang isang QR code:

Ang QR code (na ang ibig sabihin ay "Quick Response") ay isang graphical representation ng address na mababasa ng camera ng iyong mobile phone.

Kapag gusto mong magpadala ng bitcoins sa isang kaibigan, hihingin mo sa iyong kaibigan ang kanilang "Bitcoin address". Ito ay puwedeng ipamahagi sa publiko at sinuman ay puwedeng magpadala ng bitcoins sa kanila.

Sa kabilang banda, at tulad ng pangalan nito, ang private key ay dapat itago.

Pero kung curious ka, ganito ang hitsura ng isang private key:

L5eb3xFcPHSoSytWm77UVgC6vRk4pNrhjQMQNwfootvYnzZQLXJh

(Pakiusap, maging mabait at huwag nakawin ang aking bitcoins!)

Isipin mo ito bilang isang password na nagbibigay sa iyo ng kakayahang patunayan ang pagmamay-ari at gastusin ang bitcoins na nauugnay sa iyong address, katulad ng kung paano mo gagamitin ang isang password upang ma-access ang iyong bank account.

HINDI mo dapat, sa anumang pagkakataon, ibahagi ang iyong private key(s) sa sinuman.

Walang sinuman ang dapat makakita ng iyong private key dahil ang tao na nakakaalam ng private key ay may kontrol sa pondo sa isang wallet address. Kung may magnakaw sa iyong private key, walang paraan upang patunayan na sa iyo ang bitcoins.

At voilà! Iyan ang role ng private key, public key, at address.

• Ang iyong public key ay parang iyong "account number".
• Ang iyong address ay isang pinaikling bersyon ng iyong account number. Ito ang ibinibigay mo sa mga tao para padalhan ka ng bitcoin.
• Ang iyong private key ay parang iyong "password" na nagpapatunay ng pagmamay-ari ng bitcoins na nauugnay sa isang partikular na address.

Kailangan ng sender ang address ng recipient para makapagpadala ng bitcoins sa recipient. Kapag nasa address na ng recipient ang bitcoins, siya ay maaaring gumastos o mag-withdraw gamit ang kanyang private key.

San nanggagaling ang mga keys at addresses?

Private Key

Nagsisimula ang lahat sa private key, na isa lamang random na bilang:

Ang mahabang numerong ito ay pinaikli sa pamamagitan ng pag-convert nito sa hexadecimal format.

Hexadecimal ay isang numbering system kung saan ginagamit ang 16 posibleng digits para kumatawan sa mga numero.

Ang unang sampung digits: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, at 9; ay kumakatawan sa parehong halaga na kinasanayan mo.

Ang natitirang anim na digits ay kinakatawan ng A, B, C, D, E, at F, na may katumbas na halaga na 10, 11, 12, 13, 14, at 15.

Kaya ang isang single hexadecimal digit ay maaaring magpakita ng 16 na iba't ibang halaga sa halip na ang normal na 10.

At iyan ay isang private key... basta isang malaking random na numero sa hexadecimal format.

Ang private key ay maaaring anumang numero sa pagitan ng 1 at 115792089237316195423570985008687907852837564279074904382605163141518161494337.

Public Key

Ang iyong public key ay NAGMULA sa iyong private key.

Pero teka, ang public key ay public nga! Makikita ito ng ibang tao.

Ibig bang sabihin nito na makikita rin ng tao ang aking private key?!

Hindi.

Habang ang public key ay nilikha mula sa private key, hindi mo magagawang baligtarin at subukang tukuyin ang private key.

Bakit? Well, medyo kumplikado. Sabihin na lang natin na isang algorithm, na nakabatay sa tinatawag na elliptic curve cryptography (ECC), ang pumipigil sa iyo na malaman ang private key kahit alam mo ang public key.

Sa madaling salita, ang iyong private key ay protektado ng malupit na math.

Ang isang private key at isang public key ay matematikal na magkakaugnay. Kaya habang napakadaling gumawa ng public key mula sa private key, halos imposible na gumawa ng private key mula sa public key.

Ang private key ay maaaring i-convert sa isang public key, pero ang public key ay hindi maaring i-convert pabalik sa isang private key.

Address

Pagkatapos ay "compressed" ang public key upang maging mas maikli at mas madaling gamitin.

Kaya isipin ang address bilang isang mas maikli at (bahagyang) mas madaling basahin na representasyon ng public key.

Sa kabuuan, ang private key ay bumubuo ng public key, na, sa turn, ay compressed at pinaikli upang bumuo ng public address.

Ang relasyon sa pagitan ng private key, public key, at Bitcoin address ay ipinapakita sa ibaba:

Pero ang bawat hakbang ay hindi maibabalik.

Ang bawat hakbang ay itinuturing na isang "one-way function", na nangangahulugang napakahirap para sa isang computer na i-reverse ang bawat operasyon at tukuyin ang data mula sa nakaraang hakbang.

Paano nagge-generate ang mga keys at addresses?

Kung hindi mo napansin, nagsisimula ang lahat sa private key. At habang posible na subukang gawin ito sa iyong sarili, ang private keys ay karaniwang generated ng iyong Bitcoin wallet. Ang lahat ay ginagawa sa likod ng eksena pero mabuti pa ring magkaroon ng mataas na antas ng pag-unawa sa proseso.

Narito ang ilang artwork para matulungan kang i-visualize ang proseso ng pagbuo ng isang private/public key pair at kaukulang address:

1. Nag-generate ng random number ang wallet software.
2. Ang random number na ito ay magiging private key.
3. Gagamitin ng wallet software ang private key na ito upang awtomatikong gumawa ng public key.
4. Sa public key na ito, isang address ang ihuhubog.
5. Congratulations! May bago ka nang address para magpadala at makatanggap ng bitcoins!

Ano ang mangyayari kung mawala mo ang iyong private key?

Ang pagkawala ng iyong private key ay katulad ng pagkawala ng iyong pera.

Kapag nawala na, wala na!

HINDI maaring malaman ang iyong private key mula alinman sa iyong public key o address.

At kailangan mo ang iyong private key para ilipat o gastusin ang iyong bitcoins! 

Kaya kung mawala mo ang iyong private key, LAHAT ng bitcoins na naka-imbak sa address na nauugnay sa private key na ito ay mananatiling naka-lock doon magpakailanman.

Para magastos ang bitcoins, kakailanganin mo ng isang "digital signature" para i-authorize ang transaction, at para makagawa ng digital signature, kailangan mo ang iyong private key.

Kaya't kung walang private key...walang "digital signature"....kung walang "digital signature"....walang transaction.

Komplikadong math ang ginagamit para matiyak na ang private key ay hindi malalaman mula sa public key, lalo na dahil ang public key (ipinapakita sa format ng isang "address") ay makikita ng lahat sa Bitcoin network.

Bagamat ang approach na ito ay napakahigpit, at least alam mo na walang tao o entidad, tulad ng gobyerno, ang makakakuha ng iyong bitcoins nang hindi mo nalalaman.

Isa lamang ang private key na maaring gamitin para ma-access ang iyong bitcoins, at ikaw, at TANGING IKAW, ang may ganap na responsibilidad dito.

Kung mawala o makalimutan mo ito, wala kang ibang masisisi...maliban sa SARILI MO.

Buod

• Laging nililikha ang public at private keys nang pares.
• Ang public key ay ginagamit para MAKATANGGAP ng bitcoins.
• Dahil sa haba nito, ito ay pinipiga sa isang format na kilala bilang address.
• Ang address ay katulad ng account number ng isang bank account.
• Ang private key ang nagbibigay sa iyo ng karapatang kontrolin ang pondo nakalakip sa isang address at simulan ang mga transaksyon mula sa address na iyon.

Gaya ng nakikita mo, ang "pagtatago" ng bitcoins ay tumutukoy lamang sa pangalaga ng private keys.