This article has been translated from English to Tagalog.
Walang ganoon na THE Bitcoin wallet.
Maraming iba’t-ibang Bitcoin wallets na puwede mong gamitin. At iba-iba rin sila ng klase.
Para mas madaling maintindihan, hinati ko ang bawat “type” ng crypto wallet sa tatlong grupo:
- Medium: Anong klase ng medium ang wallet naka-store?
- Connectivity: Nakakonekta ba ang wallet sa internet?
- Custodianship: Sino ang may access at kontrol sa private keys ng wallet?
Crypto Wallets Base sa Medium
In terms of medium, ang mga wallets ay nahahati sa apat na pangunahing kategorya:
- Software wallets
- Hardware wallets
- Paper wallets
- Brain wallets
Software wallets
Ang software wallet ay isang computer program o mobile app na nagho-hold ng private keys online.
Kinokonekta sila sa Bitcoin network sa pamamagitan ng trusted full nodes, centralized services (tulad ng centralized exchanges), o sila mismo ang full nodes.
May tatlong klase ng software wallets:
- Desktop wallets na ginagamit sa desktop o laptop computer.
- Mobile wallets na gumagana bilang mobile “app” at ginagamit sa iyong smartphones.
- Web-based wallets na gumagana bilang browser extension at ginagamit sa iyong web browser.
Hardware wallets
Ang hardware wallet ay isang maliit, portable physical na device (parang USB flash drive) na nagtatago ng private keys na hiwalay sa internet palagi.
Para makapag-transact, kailangan ng computer at ang software application ng device manufacturer para ma-authorize (o “masign”) ang transaction dahil ang private keys ay offline naka-store.
Ang hardware wallets ay nagbibigay ng extra layer ng security kaysa sa software wallets pero karamihan ng tao ay di ito ginagamit kasi medyo komplikado at mahal ang mga device mismo.
I recommend hardware wallets mula sa Ledger, Trezor, o SecuX.
Ganito ang itsura ng isang hardware wallet:
Paper wallets
Ang paper wallet ay literal na isang piraso ng papel na may nakasulat o naka-print na address at private key mo.
Ginagawa ang paper wallets sa pamamagitan ng pag-download ng software, pagkatapos ay patakbuhin ito offline (hindi connected sa internet) para makabuo ng public/private key pair na ipi-print mo sa papel.
Ganito ang itsura ng isang Bitcoin paper wallet:
Brain wallets
Ang brain wallet ay tumutukoy sa private key na naka-store sa memorya ng user sa anyo ng isang seed phrase, na isang hanay ng 12-24 na salita (madalas na tinatawag na “mnemonic phrase”).
Parang paper wallet, pero walang nakasulat sa papel. Lahat ay nasa memorya lang…sa memorya mo.
Kung palagi mong nakakalimutan ang password mo, brain wallets ay definitely NOT para sa'yo.
Hetong magandang painting ng iba’t-ibang klase ng wallet based sa medium:
Crypto Wallets Base sa Internet Connectivity
In terms of internet connectivity, ang mga wallets ay nahahati sa dalawang kategorya:
- Hot wallets
- Cold wallets (o “cold storage”)
Hot wallets
🔥 Ang “hot” sa hot wallet ay tumutukoy sa koneksyon nito sa interwebz.
Isang wallet ay itinuturing na “hot” kapag:
- Ang wallet ay direktang ma-access sa pamamagitan ng internet o…
- Ang wallet ay nasa device na laging nakakonekta sa internet
Kung ma-access mo ang crypto mo diretso sa web browser o sa desktop, laptop, tablet, o mobile phone na may internet connection, sabi nga ng legendary Paris Hilton, “That’s hot.”
| Pros | Cons |
|---|---|
| Ma-access mo ito kahit saan basta may internet connection | Ang keys mo ay naka-store sa servers ng third-party. |
| Madaling ma-recover ang access kung mawala ang private key kaysa sa cold wallets | Vulnerable sa mas maraming uri ng attacks kaysa sa cold wallets kaya mas less secure. |
Cold wallets
🧊 Ang “cold” sa isang cold wallet o cold storage ay tumutukoy sa kawalan ng koneksyon sa internet.
Dahil ang cold wallets ay hindi kailanman nakakonekta sa internet, hindi puwedeng manakaw online ang bitcoins mo. Kailangan pang pisikal na nakawin ng hacker ang device para makuha ang bitcoins mo.
| Pros | Cons |
|---|---|
| Mas secure kaysa sa hot wallets dahil sa offline storage ng keys. | Kung mawala ang keys mo at hindi mo ito na-backup, hindi na ito mare-recover. |
| Karamihan sa popular na hardware wallets ay supported ng hot wallets | Karaniwan mas matagal ang transactions. |
Hetong diagram na nagpapakita kung paano naka-classify ang iba’t-ibang klase ng crypto wallets bilang isang hot wallet o cold storage:
Crypto Wallets Base sa Custody
Pagdating sa cash, may dalawang paraan para ito ay maging ligtas:
- Ikaw ang gagawa ng paraan at aakuin ang buong responsibilidad. (Itago sa ilalim ng unan o itago sa safe.)
- Pumili ng ibang tao na gagawa nito para sa'yo. (Tulad ng bangko.)
Ganoon din sa cryptocurrencies sa ilalim ng konsepto ng “custody“.
Sa cryptocurrencies, “custody” ay tumutukoy sa kakayahan ng isang trusted entity o third party na i-hold at protektahan ang private keys at cryptocurrency holdings ng kanilang mga customer.
Base sa custody, ang Bitcoin wallets ay nahahati sa dalawang kategorya:
- Custodial wallets: ang wallet provider ay may access sa iyong bitcoin.
- Non-Custodial wallets: ang wallet provider ay WALANG access sa iyong bitcoin.
Custodial Wallets
Ang custodial wallet ay kontrolado ng isang trusted entity, kung saan ang user ay karaniwan na kailangang i-access ang laman nito gamit ang web interface. Sila ang nagtatago ng private keys para sa'yo kaya't di mo na kailangang problemahin ito.
Ang custodial wallets ay kilala rin bilang “hosted wallets“. Ang mga wallets ay itinuturing na “hosted” dahil ang isang third party ang humahawak ng crypto mo, katulad ng kung paano humahawak ang isang bangko ng pera mo sa isang savings o checking account.
Ang mga wallets na binibigay ng centralized crypto exchanges (CEXs) ay isang karaniwang halimbawa ng custodial wallets. Sila ang humahawak ng bitcoins mo at iba pang cryptocurrencies sa isang account, at sila ang nagma-manage at nagko-kontrol ng keys.Ibig sabihin nito ay sila ang may full control sa pondo mo.
Ikaw ay may permiso lang para magpadala at tumanggap ng bitcoin.
May isang sikat na kasabihan sa crypto world:
“if you don’t control your keys, you don’t control your coins.”
Kung itatago mo ang cryptocurrency sa isang exchange, kung gayon ito ang custodian ng private keys mo. Tiwala ka sa kanila sa parehong paraan na nagtitiwala ka sa isang bangko na itaguyod ang pera mo sa vault nila.
Kapag gumagamit ng custodial wallet, laging may panganib na ang trusted third-party entity ay maaaring ma-hack o maaari mong mawala ang lahat ng crypto mo.
Maraming tao ang gusto ang convenience ng paggamit ng custodial wallet dahil di na nila kailangang i-store ang kanilang private keys mismo at mag-alala tungkol sa pagkawala nito.
Ang pag-access sa isang custodial wallet ay karaniwang nangangailangan lamang ng password, at kahit na mawala o makalimutan mo ang iyong password, palaging maaari kang makipag-ugnayan sa third-party provider para i-reset ang iyong password.
Non-Custodial Wallets
Ang non-custodial wallet ay nagbibigay sa user ng full control sa kanilang pondo at ang kaugnay na private keys o seed phrase.
Maganda ito pero ibig sabihin din nito na IKAW lang ang may responsibilidad para sa seguridad ng sarili mong private keys.
Habang ang non-custodial wallets ay nagbibigay ng software na kailangan para i-manage ang crypto mo, ang responsibilidad ng pag-iingat ng private keys mo ay nakaatang sa’yo.
Walang third party o “custodian” na nagbabantay para maging ligtas ang crypto mo.
Kung mawala o makalimutan mo ang private key o seed phrase mo, wala nang paraan para ma-access ang crypto mo. Hindi ito naka-store sa kahit anong online server ng isang trusted third party at kaya mas less susceptible ito sa theft o hacking.
Kung mawala mo ito, mawawala na rin ang access mo sa pondo mo forever. Walang entity o third party na pwede mong kontakin para tulungan kang i-recover ang private keys mo.
At kung may ibang tao na makaalam ng private key mo, magkakaroon sila ng full access sa crypto mo.
Iyan ang dahilan kung bakit kapag ikaw mismo ang nag-eentrust sa bitcoins mo sa wala, at ikaw ang tumatanggap ng responsibilidad para sa sarili mong pondo sa pamamagitan ng pag-save ng private keys mo, ito ay kilala bilang “self-custody“.
“Self-sovereignty” ay isang mahalagang konsepto sa crypto. Ibig sabihin nito na dapat ikaw ay may access sa iyong cryptocurrency nang hindi na kailangan umasa sa isang bangko o ibang trusted third party (TTP) para maging ligtas ito o para ipakita/patunay ang iyong pagkakakilanlan. Ang paggamit ng non-custodial wallet ay makakatulong sa iyo na makamit ito.
Konklusyon
Isang Bitcoin wallet ay kailangan para sa pag-iimbak ng private at public keys, na ginagamit para sa pagpapadala at pagtanggap ng transactions.
Iba’t-ibang uri ng wallets ay nag-aalok ng iba’t-ibang antas ng security at ease of use.
Kung ang security at long-term storage ang primary goal mo, ang cold wallet ay mas magandang option kaysa sa hot wallet.
Isang halimbawa ng cold wallet ay isang hardware wallet mula sa Ledger, Trezor, o SecuX.
Kung gusto mo ng madalas at mabilis na transactions, nang hindi inaasa lamang ang security ng iyong wallet at seed phrase, ang custodial hot wallet ay maaaring mas magandang option.