This article has been translated from English to Vietnamese.
Blockchain này, blockchain kia.
Trong bài học trước, mình đã cung cấp một cái nhìn tổng quan kỹ thuật về blockchain mà hy vọng không quá chán.
Bây giờ bạn đã biết blockchain là gì rồi...
Công nghệ blockchain có gì đặc biệt?
Hỏi blockchain có gì đặc biệt cũng giống như hỏi internet có gì đặc biệt. Hay điện. Hay bóng đèn vậy đó.
Hay là khoai tây chiên giòn rụm từ McDonald’s vừa ra lò.
Đúng rồi, nó đặc biệt đến thế đó.
Đây là lý do...
Trước khi có blockchain, nếu bạn cần lưu trữ dữ liệu quan trọng trên máy tính, bạn cần ai đó hoặc một thực thể nào đó SỞ HỮU và KIỂM SOÁT dữ liệu đó. Tức là cần một cơ quan trung ương.
Ví dụ như số dư tài khoản ngân hàng của bạn. Ngân hàng sở hữu dữ liệu này và kiểm soát việc cập nhật dữ liệu ra sao.
Ngân hàng đảm bảo rằng mọi giao dịch đều hợp lệ và được ủy quyền bởi khách hàng có tiền của họ bị di chuyển. Ngân hàng sẽ không bao giờ cho phép bạn sửa đổi cơ sở dữ liệu của họ, ngay cả khi bạn nhờ vả ngọt ngào.
Ngân hàng phải thuê các chuyên gia bảo mật IT để bảo vệ dữ liệu khỏi tin tặc và các người không được ủy quyền khác.
Ngay cả trước khi có máy tính, đây đã là một vấn đề.
Để duy trì một tài khoản hay bất kỳ hồ sơ giao dịch nào, bạn luôn cần chỉ định một người hoặc tổ chức làm “cơ quan trung ương”.
Cơ quan trung ương này sẽ là người duy trì SỔ CÁI hoặc hồ sơ giao dịch.
Hồi đó, một sổ cái cơ bản là một tờ giấy hoặc một cuốn sổ bìa da thủ công đẹp đẽ, được cập nhật bằng tay và giữ ở nơi an toàn như... ngăn kéo bàn.
Nhưng một khi máy tính đã có mặt, sổ cái được chuyển vào cơ sở dữ liệu lưu trữ trên ổ cứng của một máy tính đặt tại trung tâm (hy vọng là được bảo vệ tốt).
Sau đó, các chuyên gia IT nhận ra rằng có lẽ không phải ý hay khi chỉ để cơ sở dữ liệu trên một máy tính duy nhất, vì nếu ổ cứng bị hỏng hoặc máy tính bị quá nhiệt và bốc cháy, dữ liệu sẽ bị mất mãi mãi.Vì vậy, cơ sở dữ liệu được SAO CHÉP trên nhiều máy tính khác nhau để giữ dữ liệu an toàn.
Nhưng dù có nhiều bản sao, các bản sao này vẫn phụ thuộc vào cơ sở dữ liệu chính hoặc “chính thức”. Và vẫn được sở hữu và kiểm soát bởi một cơ quan trung ương.
Điều này cũng có nghĩa là nếu bạn có thể xâm nhập vào cơ sở dữ liệu chính hoặc “chính thức”, bạn có thể chỉnh sửa sổ cái và làm những việc xấu như... thêm số 0 vào số dư tài khoản ngân hàng của bạn.
Điểm yếu lớn này của việc phụ thuộc vào một cơ quan trung ương chính là điểm kiểm soát duy nhất.
Sẽ thế nào nếu có cách nào tốt hơn?
Sẽ thế nào nếu có cách duy trì sổ cái mà không cần ngân hàng hay cơ quan trung ương khác sở hữu và kiểm soát sổ cái?
Đây là lúc công nghệ blockchain xuất hiện.
Trước khi Satoshi Nakamoto nghĩ ra khái niệm về blockchain, không ai tìm ra cách duy trì một sổ cái phi tập trung.
Nhưng Thần Bitcoin đã tìm ra!
Thay vì cần một “chủ sở hữu” cho cơ sở dữ liệu, cách tiếp cận của ông là lưu trữ cơ sở dữ liệu trên một mạng lưới máy tính.
Một mạng lưới máy tính chỉ đơn giản là một đống máy tính nằm ở các nơi khác nhau trên thế giới và giao tiếp với nhau qua internet.
Mỗi máy tính trên mạng lưu trữ bản sao “chính thức” của cơ sở dữ liệu của RIÊNG NÓ.
Điều đó có nghĩa là không có bản sao nào “chính” cả. Mỗi bản sao của cơ sở dữ liệu ĐỀU là bản sao chính!
Đây là nguồn gốc của thuật ngữ “sổ cái phân tán”.
Các máy tính nằm ở các nơi khác nhau trên thế giới. Và mỗi máy tính giữ một bản sao của “sổ cái” (cơ sở dữ liệu).
Các máy tính kiểm tra và xác minh các giao dịch để đảm bảo chúng đều hợp lệ trước khi thực hiện thay đổi cơ sở dữ liệu.
Mỗi khi cập nhật, cơ sở dữ liệu được chia sẻ trên toàn bộ mạng để đảm bảo mọi máy tính đang giữ cùng một bản sao.
Phần “phân tán” đến từ việc các máy tính được phân bố địa lý ở các vị trí khác nhau và giao tiếp với nhau trên một mạng để đảm bảo mọi máy tính đang sử dụng cùng một “sổ cái” (cơ sở dữ liệu).
Cơ sở dữ liệu này cũng được công khai để mọi người có thể xem theo thời gian thực, bao gồm bất kỳ thay đổi nào.
Blockchain đã loại bỏ nhu cầu về sở hữu và kiểm soát TẬP TRUNG dữ liệu kỹ thuật số.
Thay vì phải dựa vào một “cơ quan trung ương” để quyết định khi nào cập nhật sổ cái, blockchain dựa vào “đồng thuận” giữa tất cả các máy tính trên mạng.
Cách mà các máy tính đạt được đồng thuận là dựa trên một bộ quy tắc và hướng dẫn được lập trình gọi là giao thức.
Giao thức này chạy trên một ứng dụng phần mềm được cài đặt trên tất cả các máy tính trên mạng
Hãy nghĩ đến khi bạn phải đưa ra quyết định như một nhóm.
- Một cách để quyết định là theo luật “thẩm quyền” nơi một người đưa ra quyết định cho cả nhóm.
- Một cách khác là theo “đồng thuận” nơi mỗi người trong nhóm đồng ý ủng hộ quyết định đó.
Cái đầu tiên là cách các sổ cái kỹ thuật số hoặc hồ sơ giao dịch (“cơ sở dữ liệu”) được duy trì và giữ chính xác TRƯỚC blockchain.
Cái sau là bước đột phá mà blockchain đạt được.
Hãy tưởng tượng hàng ngàn người ngẫu nhiên (hoặc máy tính):
- không biết nhau và không tin tưởng nhau…
- đều đồng ý rằng một tập tin chứa lịch sử các giao dịch là chính xác…
- mà không cần một bên thứ ba trung gian nào để “xác minh” tính chính xác của nó.
Sự thiên tài của công nghệ blockchain là nó loại bỏ trung gian nhưng vẫn duy trì một cơ sở hạ tầng cho phép người lạ giao dịch với nhau.
Nó làm điều này bằng cách lấy đi vai trò “Tôi sẽ duy trì sổ cái.” từ các cơ quan trung ương như ngân hàng và giao nó cho một mạng lưới máy tính tự trị nơi “Chúng ta sẽ đều có một bản sao của sổ cái và duy trì nó cùng nhau.”
Sự chuyển giao kiểm soát và ra quyết định từ một thực thể tập trung (cá nhân, tổ chức, hoặc nhóm) sang một mạng lưới phân phối tạo ra một hệ thống PHI TẬP TRUNG về niềm tin hoạt động ngoài kiểm soát của bất kỳ tổ chức nào.
Đó là một thành tựu điên rồ!
Blockchain giờ đây làm cho việc chia sẻ và duy trì một tập dữ liệu (như hồ sơ giao dịch) với nhiều máy tính không tin tưởng nhau trở nên khả thi. Nhưng bản thân dữ liệu đó có thể được tin cậy là chính xác.
Điều này chưa từng được làm trước đây!
Công nghệ blockchain là một công nghệ thay đổi cuộc sống đến mức giờ đây nó được xếp loại là công nghệ mục đích chung, như động cơ hơi nước, điện, máy tính, internet, và cả selfie.
Mặc dù ví dụ nổi tiếng nhất của công nghệ blockchain là Bitcoin, nhưng giờ đây nó đã được sử dụng ngoài Bitcoin bởi các loại tiền điện tử khác.
